Zakaz mediów społecznościowych w UE dla dzieci poniżej 13 lat: co zapowiedziała von der Leyen

Co zaproponowała UE

Komisja Europejska rozpoczęła prace w kierunku ogólnounijnego zakazu korzystania z mediów społecznościowych przez dzieci poniżej 13. roku życia. Według The Guardian przewodnicząca Komisji Ursula von der Leyen zobowiązała się do tego kroku po publikacji raportu specjalnego zespołu ekspertów ds. bezpieczeństwa dzieci w internecie, który wzywał do ograniczeń wiekowych dla osób poniżej 13. roku życia. The New York Times poinformował osobno, że po raporcie zespołu Komisja “rozważa zmianę przepisów w całym 27-państwowym bloku”. Na tym etapie nie przyjęto żadnych wiążących przepisów — zapowiedź jest politycznym zobowiązaniem przewodniczącej Komisji, któremu towarzyszy rekomendacja ekspertów.

Samo ujęcie von der Leyen, cytowane przez The Guardian, brzmiało: “jasne jest, że potrzebujemy ograniczeń dostosowanych do wieku na platformach”, a leżące u podstaw praktyki projektowe scharakteryzowała jako “drapieżne algorytmy”. Własna strona tematyczna Komisji poświęcona bezpieczeństwu dzieci w internecie łączy zespół ekspertów z szerszą inicjatywą ochrony nieletnich w przestrzeni cyfrowej, choć źródła nie precyzują, jaki konkretnie instrument legislacyjny Komisja wybierze.

Co powiedział zespół ekspertów

The Guardian linkuje do dedykowanej strony Komisji poświęconej “Panelowi Specjalnemu” powołanemu do doradzania w sprawie ochrony dzieci w internecie, lecz dostępny fragment nie opisuje szczegółowo jego składu ani pełnego zestawu rekomendacji. Pewne jest, że panel zalecił ograniczenia dla osób poniżej 13. roku życia i że ta rekomendacja była bezpośrednim impulsem dla zobowiązania przewodniczącej. Czy panel zaproponował także górne progi wiekowe, systemy zgody rodzicielskiej lub zróżnicowanie w zależności od platformy — w dostarczonych materiałach nie zostało podane.

Dlaczego ujęcie ma znaczenie: “ograniczenia dostosowane do wieku”

Twardy zakaz dla osób poniżej 13. roku życia to tylko jedna z interpretacji “ograniczeń dostosowanych do wieku”. Instytucje UE w ciągu ostatniej dekady coraz częściej posługują się językiem dotyczącym zapewnienia wieku, który obejmuje zarówno ograniczanie dostępu do konkretnych funkcji (takich jak algorytmiczne kanały informacji czy komunikatory), jak i całkowite zakazy dostępu. Akt o usługach cyfrowych Komisji, obowiązujący w całej UE od 2024 roku, już wymaga od bardzo dużych platform internetowych wdrożenia środków ochrony nieletnich; zakaz dla osób poniżej 13. roku życia stanowiłby surowszą, bardziej jednoznaczną warstwę ponad tymi ramami. Czy nadchodząca propozycja zmieni akt o usługach cyfrowych, będzie mu towarzyszyć, czy przyjmie formę odrębnego rozporządzenia — w źródłach nie zostało jeszcze sprecyzowane.

Dlaczego to ma znaczenie

Stawka jest wyjątkowo konkretna. Ograniczenie wiekowe na poziomie UE objęłoby ponad 450 mln mieszkańców 27 państw członkowskich i dotyczyłoby największych globalnych platform — Instagrama i Facebooka Meta, TikToka, YouTube’a Google’a, X i Snapchata — które wszystkie już działają w bloku w ramach aktu o usługach cyfrowych. Wiążąca regulacja dla osób poniżej 13. roku życia zmusiłaby te firmy do wdrożenia lub zakupu na dużą skalę wiarygodnej technologii weryfikacji wieku — kategorii narzędzi, które historycznie były zawodne, inwazyjne dla prywatności lub jedno i drugie. Narażałaby także platformy na kary i działania egzekucyjne na mocy unijnego prawa konsumenckiego i cyfrowego, gdyby stwierdzono, że nieletni korzystali z usług z naruszeniem przepisów.

Dla rodziców i szkół praktycznym pytaniem jest, czy przepis da się egzekwować: australijskie doświadczenie opisane przez The Guardian pokazuje, jak prosty zakaz reklamy może być podkopywany, gdy egzekwowanie nie obejmuje treści hostowanych na platformach. Guardian Australia ustalił, że ponad dwa lata po tym, jak Canberra ograniczyła reklamę vape’ów, TikTok, Instagram i YouTube nadal zawierały posty promujące nielegalne produkty nikotynowe wobec australijskich odbiorców, a eksperci oskarżali platformy o niewywiązywanie się z obiecanych zobowiązań. To dziennikarskie śledztwo nie łączy wprost tego przypadku z debatą w UE, lecz stanowi użyteczny punkt odniesienia dla tego, co faktycznie oznacza “zakaz”, gdy zakaz napotyka globalne platformy, których moderacja treści jest względna wobec jurysdykcji.

Jak przesunął się grunt prawny

Ruch Komisji następuje w momencie, gdy leżące u podstaw pytanie o odpowiedzialność za produkt jest testowane w sądach amerykańskich. Obszerny wywiad The Guardian z adwokatem powodów Markiem Lanierem opisuje proces z ławą przysięgłych w Los Angeles, który rozpoczął się w lutym 2026 roku, w którym Mark Zuckerberg zeznawał 18 lutego, a w którym sądzono nie poszczególne treści, lecz sam projekt platform — czy Instagram i YouTube są, jak argumentował zespół Laniera, “uzależniające z założenia”. The Guardian ujął tę sprawę jako potencjalny “moment big tobacco dla big techu”. Amerykański wyrok, w którym platformy mogłyby zostać pociągnięte do odpowiedzialności za wybory projektowe szkodzące zdrowiu psychicznemu nieletnich, z kolei wzmocniłby polityczny argument w Brukseli, że ograniczenia wiekowe — a nawet nakazy dotyczące projektowania — są proporcjonalne.

Gdzie rozchodzą się relacje

Dwa źródła najbliższe tej historii są zgodne co do głównych faktów — że von der Leyen złożyła zobowiązanie, że zespół ekspertów je zarekomendował i że żadne wiążące prawo jeszcze nie obowiązuje — lecz różnią się w akcencie. The Guardian wysuwa na pierwszy plan język von der Leyen i ujęcie “drapieżnych algorytmów”, a historię opowiada przez pryzmat polityki i regulacji. The New York Times ujmuje te same fakty jako krok w dłuższym procesie Komisji i podkreśla, że Komisja “rozważa” zmiany przepisów, sugerując większy dystans proceduralny niż relacja The Guardian o zobowiązaniu. Między tymi dwiema wersjami nie ma sprzeczności — von der Leyen może zarówno zobowiązywać się do działania, jak i pozostawiać formalną propozycję swojej instytucji — ale czytelnik porównujący oba teksty słusznie odniesie nieco inne wrażenie, jak blisko jest przyjęcie wiążącego przepisu.

Różne perspektywy i interesariusze

Komisja przedstawia ten ruch jako środek ochrony dzieci i wskazuje jako cel projekt systemów rekomendacji. Wyraźnymi zwycięzcami politycznymi w razie przyjęcia i egzekwowania przepisu są organizacje zajmujące się dobrostanem dzieci i stowarzyszenia rodzicielskie. Największymi przegranymi operacyjnymi w krótkim okresie są platformy: weryfikacja wieku na dużą skalę jest technicznie trudna, prawnie kłopotliwa w świetle unijnego ogólnego rozporządzenia o ochronie danych i niepożądana handlowo, ponieważ zawęża bazę użytkowników. Rządy krajowe w UE mają różne punkty wyjścia — kilka państw członkowskich, w tym Francja, już wprowadziło lub zaproponowało krajowe systemy zapewnienia wieku — a regulacja przewodzona przez Brukselę wyprzedziłaby część tych krajowych debat, jednocześnie odciążając inne z konieczności samodzielnego stanowienia prawa. Organizacje broniące wolności obywatelskich, niecytowane w dostarczonych źródłach, są przewidywalną przeciwwagą, która prawdopodobnie będzie argumentować, że weryfikacja wieku rodzi ryzyko masowego gromadzenia danych i że nakazy dotyczące projektowania mogą być mniej inwazyjną dla prywatności alternatywą.

Co obserwować dalej

Trzy krótkoterminowe znaki pozwolą czytelnikom ocenić, czy to nagłówek, czy rzeczywisty proces legislacyjny. Po pierwsze, Komisja musi opublikować formalną propozycję, która może przyjąć formę zmiany aktu o usługach cyfrowych, rozporządzenia w ramach architektury prawa konsumenckiego UE lub samodzielnego instrumentu dotyczącego bezpieczeństwa dzieci; wybór zdecyduje o tempie prac. Po drugie, Parlament Europejski i Rada UE będą musiały ustalić harmonogram, a kluczowe komisje — Komisja Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów oraz Komisja Wolności Obywatelskich — wskażą swoich sprawozdawców. Po trzecie, Komisja będzie musiała sprecyzować, co stanowi zgodną mechanikę weryfikacji wieku oraz czy standard ten jest zharmonizowany na poziomie UE, czy pozostawiony państwom członkowskim. Poza Brukselą dwa zewnętrzne wydarzenia mogą przyspieszyć lub spowolnić prace: wynik amerykańskich postępowań w sprawach o “uzależniający design”, w tym sprawy Laniera opisanej przez The Guardian, oraz praktyczny dorobek egzekucyjny pokrewnych jurysdykcji, takich jak australijskie przepisy o vape’ach, gdzie Guardian Australia stwierdził, że platformy nadal hostują zakazane treści dwa lata po wprowadzeniu zakazu.