Dlaczego sezon pożarów w Hiszpanii jest tak zabójczy? Wyjaśnienie 2026

Pożar w Los Gallardos

Szybko rozprzestrzeniający się pożar wybuchł w czwartek po południu w gminie Los Gallardos w prowincji Almería na południowym wschodzie Hiszpanii, w regionie Andaluzji. Do piątkowego poranka rząd regionalny poinformował, że zginęło co najmniej 12 osób, a 23 inne pozostawały nieznane z losu, co czyni ten pożar jednym z najtragiczniejszych w skutkach, jakie Hiszpania odnotowała w ostatnich latach. Pożar nadal był aktywny, gdy minister ds. sytuacji nadzwyczajnych Antonio Sanz udzielał konferencji prasowej, opisując go jako “straszliwy i bardzo złożony pożar”, który “rozprzestrzenia się bardzo szybko”.

Ofiary znaleziono nie w wiosce Bédar, do której ogień ostatecznie nie dotarł, lecz w wąwozie za nią. Według Sanza cztery osoby zginęły w pojeździe z kierownicą po prawej stronie, który — jak uważają władze — należał do obywateli brytyjskich, a kolejne siedem osób zginęło po porzuceniu samochodów i próbie wyjścia pieszo trasą, która nie była oficjalną drogą ewakuacji. Osiem osób zostało rannych, z czego cztery ciężko, a Guardia Civil urządziła punkt w pobliskiej La Garrucha do pobierania próbek DNA w celu identyfikacji zabitych i ustalenia losu zaginionych. Rząd regionalny poinformował, że ewakuowano 800 osób, z czego blisko 200 umieszczono w schroniskach awaryjnych.

Fala upałów, która go napędza

Pożar wybuchł w trakcie tego, co władze hiszpańskie potwierdziły jako drugą falę upałów lata 2026 r. Prezydent regionalny Andaluzji Juan Manuel Moreno Bonilla z konserwatywnej Partii Ludowej (PP) powiedział, że roślinność jest “bardzo sucha z powodu fal upałów” i że w połączeniu z wiatrem warunki stanowią “tykającą bombę”. Do piątkowego poranku na miejsce skierowano 150 strażaków i 220 żołnierzy z hiszpańskiej wojskowej jednostki ds. sytuacji nadzwyczajnych (UME), a regionalny minister ds. sytuacji nadzwyczajnych ostrzegł, że próby ściągnięcia ciężkiego sprzętu są utrudnione przez “okropną” topografię i ograniczony dostęp.

Brytyjska minister spraw zagranicznych Yvette Cooper powiedziała, że Wielka Brytania “jest w bliskim kontakcie z władzami hiszpańskimi” i “jest gotowa wspierać osoby dotknięte tragedią”, wzywając wszystkich obywateli brytyjskich w okolicy do stosowania się do oficjalnych zaleceń. Burmistrz Los Gallardos, Francisco Miguel Reyes Martín, powiedział w rozgłośni radiowej Cadena Ser, że mieszkańcy nigdy wcześniej nie doświadczyli tak niszczycielskiego pożaru w swojej okolicy: “Wygląda to tak, jakby w naszej gminie wybuchła bomba”. Władze podały, że uważają, iż pożar mógł zostać spowodowany upadkiem linii energetycznej, choć nie zostało to potwierdzone w momencie publikacji.

Jak Hiszpania walczy z pożarem — i uprawia wokół niego politykę

W ciągu kilku godzin od ujawnienia bilansu ofiar tragedia stała się pretekstem do partyjnego starcia między regionalnym rządem Andaluzji, kierowanym przez PP, a centralnymi władzami Hiszpanii, prowadzonymi przez socjalistów. Sekretarz generalny PP Miguel Tellado powiedział: “Hiszpania potrzebuje lepszych usług publicznych we wszystkich obszarach — zwłaszcza aby zapobiegać tragediom takim jak ta, której doświadczyliśmy dziś w Almerii i im przeciwdziałać”, oskarżając rząd centralny o “porzucenie” zarządzania kryzysowego. Hiszpański minister transportu Óscar Puente odpowiedział na platformie X: “Czy ten bezwstydny śmieć obwinia rząd hiszpański za pożar w Almerii i jego skutki? Kiedy to oni ograniczyli kadrę strażaków, co jest ich obowiązkiem?”

W ramach zdecentralizowanego systemu Hiszpanii to rządy regionalne — nie Madryt — ponoszą odpowiedzialność za zapobieganie pożarom i zarządzanie nimi oraz za opracowywanie planów reagowania kryzysowego. Ten podział odpowiedzialności ma znaczenie, ponieważ wyznacza ramy odpowiedzialności za decyzje dotyczące gotowości, takie jak kontrolowane wypalanie, usuwanie roślinności, utrzymanie pasów przeciwpożarowych i wydawanie alertów na telefony komórkowe; rząd centralny w Madrycie koncentruje się na koordynacji ochrony ludności między regionami w czasie ogłoszonych stanów nadzwyczajnych o zasięgu krajowym.

Dlaczego to ważne

Pojedynczy pożar na Półwyspie Iberyjskim, w którym jednego wieczoru ginie ponad dziesięć osób, jest zdarzeniem odstającym od normy we współczesnych hiszpańskich statystykach, a geografia zgonów — cywile uciekający samochodami lub pieszo do wąwozu, a nie osoby zaskoczone w domach — stawia ostre praktyczne pytania o trasy ewakuacji, oznakowanie i porady udzielane mieszkańcom oraz zagranicznym gościom, którzy nie mówią po hiszpańsku. Obecność Brytyjczyków wśród poszkodowanych, choć jeszcze ostatecznie niepotwierdzona, przypomina, że wzgórza w głębi lądu w Almerii są również strefą ekspatów i turystów, co oznacza, że komunikaty awaryjne muszą działać w wielu językach. W szerszej perspektywie to, że druga fala upałów tego lata w Hiszpanii przyszła w momencie, gdy roślinność jest już wysuszona, wskazuje na znacznie krótsze i groźniejsze okno między zapłonem a pożarem niż to, do którego przygotowywani byli strażacy we wcześniejszych dekadach, co podnosi stawkę polityczną dla każdego, kto odpowiada za poszczególne ogniwa tego łańcucha.

Szerszy obraz

Pożar w Almerii nie dzieje się w izolacji. Służba Copernicus Climate Change Service (C3S) Unii Europejskiej potwierdziła, że Europa Zachodnia właśnie odnotowała najgorętszy czerwiec w historii pomiarów, a zastępca dyrektora C3S, dr Samantha Burgess, stwierdziła, że ten miesiąc “podkreślił, jak głęboko zmienia się klimat” i ostrzegła przed “coraz intensywniejszymi falami upałów, trwale ciepłym oceanem i rosnącym ryzykiem dla ludzi, ekosystemów i infrastruktury”. Podczas czerwcowej fali upałów we Francji, Holandii i Belgii odnotowano ponad 3700 zgonów nadmiarowych — to liczba, którą C3S ostrzega, że jest prawdopodobnie zaniżona. Tymczasem badacze z amerykańskiej National Weather Service stwierdzili, że istnieje obecnie 81% szans na rozwój “bardzo silnego” zjawiska El Niño — takiego, które może zaliczać się do największych od początku pomiarów w 1950 r. — przed końcem 2026 r., przy 97% prawdopodobieństwie utrzymania się warunków El Niño do wiosny 2027 r.

El Niño to naturalne zjawisko klimatyczne, w którym temperatura powierzchni morza w środkowym i wschodnim tropikalnym Pacyfiku wzrasta znacznie powyżej średniej, przesuwając globalnie prądy strumieniowe i wzorce opadów. Klimatolog Daniel Swain powiedział, że warunki obserwowane w 2026 r. są “równe lub silniejsze niż kiedykolwiek wcześniej widziane” dla tej daty w kalendarzu. Tzw. “super El Niño” — temperatura powierzchni morza co najmniej 2°C powyżej średniej — zwykle przyniósłby suszę i upał w południowej i środkowej Afryce, części Indii i Australii oraz w Amazonii, jednocześnie kierując intensywne opady na południowe stany USA, części Bliskiego Wschodu i środkowo-południową Azję. Jego skutki “nałożyłyby się na oddziaływania już napędzane kryzysem klimatycznym”.

Gdzie rozbieżności w relacjach

Twardy rdzeń faktograficzny historii z Almerii jest spójny w różnych relacjach: bilans ofiar, lokalizacja w pobliżu Los Gallardos i Bédar, wysłanie żołnierzy UME oraz robocza teoria, że przyczyną pożaru mógł być upadek linii energetycznej. Tam, gdzie relacje się rozbieżają, jest to sposób ujęcia odpowiedzialności. PP twierdzi, że podstawową przyczyną jest niedoinwestowanie ze strony rządu centralnego; socjaliści rządu centralnego odpowiadają, że w Andaluzji ograniczono regionalne budżety i kadrę odpowiedzialne za zapobieganie pożarom oraz że nie wysłano żadnego alertu awaryjnego na telefony komórkowe. The Guardian zauważa, że zgodnie z konstytucją zdecentralizowaną Hiszpanii to rządy regionalne ponoszą bezpośrednią odpowiedzialność ustawową za zapobieganie pożarom, więc odparcie ataków przez rząd centralnego jest poparte architekturą prawną państwa. Należy się spodziewać, że w miarę postępu potwierdzania DNA i publikacji ostatecznej listy ofiar batalia polityczna będzie się zaostrzać, a nie łagodzić.

Co obserwować dalej

Trzy konkretne kamienie milowe nadadzą kształt tej historii w nadchodzących dniach. Po pierwsze, praca Guardia Civil nad DNA w La Garrucha przesunie liczbę 23 “osób nieznanych z losu” w kierunku potwierdzonego bilansu końcowego — liczby, która niemal na pewno się zmieni, być może w obie strony, zanim pożar zostanie w pełni opanowany. Po drugie, śledztwo w sprawie tego, czy upadek linii energetycznej spowodował pożar, zawęzi się bądź do przypisania winy operatorowi sieci Endesa bądź regionalnemu dystrybutorowi energii, bądź do alternatywnego źródła zapłonu, takiego jak wypalanie rolnicze lub wyładowanie atmosferyczne. Po trzecie, meteorolodzy będą obserwować, czy pod koniec lipca rozwinie się trzecia letnia fala upałów w Hiszpanii oraz czy rząd regionalny Andaluzji — stojący w obliczu wyborów i presji na publiczne dochodzenie — zrewiduje swoje plany zapobiegania pożarom przed sezonem pożarowym 2027 r. Dla czytelników międzynarodowych odpowiednim mnożnikiem jest klimat: przy prawdopodobnym super El Niño nałożonym na rekordowo gorącą europejską bazę, służby pożarowe od Lizbony po Ateny będą traktować resztę 2026 r. jako okno wyjątkowo wysokiego ryzyka.